Gallai newidiadau i labeli a deunydd pecynnu bwyd arbed £1 biliwn i gartrefi’r DU bob blwyddyn

27th February 2017
Canfu Arolwg Manwerthu WRAP fod labelu a phecynnu bwyd wedi gwella ond fod mwy sydd angen ei wneud*
Mae labeli dyddiad lluosog dryslyd** ar y cyfan wedi diflannu
Gwnaed cynnydd da ar wella’r cyngor ar rewi
Ceir cyfarwyddyd anghyson ar dymheredd oergelloedd o hyd ar nifer o fwydydd
Mae’r labeli dyddiad ar rhai cynhyrchion wedi tocio ar yr amser sydd ar gael i fwyta’n bwyd. 
Mae dadansoddiadau gan arbenigwyr effeithlonrwydd adnoddau yn dangos y gellir arbed oddeutu 350,000 tunnell o wastraff bwyd o’r cartref y gellid ei osgoi, sy’n werth oddeutu £1 biliwn y flwyddyn, drwy newidiadau pellach i eitemau bwyd allweddol yn archfarchnadoedd y Deyrnas Unedig. Amlinellir y buddion ariannol o wneud newidiadau technegol sy’n cael blaenoriaeth*** i becynnu a labeli bwyd yn Arolwg Manwerthu diweddaraf WRAP
 
Daw cyhoeddiad heddiw fel rhan o waith hirhoedlog WRAP gyda manwerthwyr a chynhyrchwyr bwyd er mwyn cynorthwyo defnyddwyr i wastraffu llai o fwyd. Mae’r gyfrol ddiweddaraf hon yn asesu cynnydd manwerthwyr a chynhyrchwyr bwyd yn erbyn argymhellion gwreiddiol y sefydliad****. 
 
Meddai Steve Creed, Cyfarwyddwr WRAP, “Gwyddom fod newidiadau i becynnau a labeli, sy’n rhoi eglurder i’r opsiynau ynglŷn â’r dyddiad a storio, yn gallu cael effaith sylweddol ar faint o fwyd da sy’n cael ei roi yn y bin, felly mae gosod y negeseuon iawn yn hollbwysig. Arbedwyd oddeutu 150,000 tunnell o wastraff bwyd yn 2015 o’i gymharu â 2007, o ganlyniad i newidiadau technegol i gynhyrchion, gan arbed tua £400 miliwn y flwyddyn i deuluoedd.”
 
“Mae’n adroddiad yn dangos ryw gymysgfa o ran y canlyniadau yn eu cyfanrwydd. Mae yna leoedd lle mae gwaith da yn parhau i wneud gwahaniaeth gwirioneddol, a chyda eraill mae lle i wella. Mae’r mewnwelediadau hyn yn rhoi darlun pwysig o’r hyn mae’r diwydiant yn ei wneud, a lle y mae angen mwy o waith. Byddant yn ein helpu i yrru newidiadau yn eu blaen o dan Ymrwymiad Courtauld 2025, ac yn chwarae rhan fawr mewn ail-sbarduno’r broses a gwrthdroi’r arafu a fu mewn lleihau gwastraff bwyd yn y cartref yr ydym wedi ei ganfod yn ddiweddar. Fel mae’n digwydd, rydym mewn trafodaethau gyda’r sector ynglŷn â threialu datrysiadau ymarferol sy’n canolbwyntio ar wneud cyfarwyddyd ar storio a defnyddio’n bwyd mor eglur â phosib.”
Canfyddiadau allweddol o’u cymharu ag argymhellion WRAP
 
  • Cwympodd y nifer o gynhyrchion a ganfuwyd gyda dau label dyddiad o bron i 40% yn 2009 i lai na 3% yn 2015. Mae labeli lluosog yn drysu siopwyr a chanfyddodd WRAP mai prin iawn oedd y defnydd o ddyddiadau ‘Dangoswch Tan’ ar y cyd ag un ai dyddiadau ‘Defnyddiwch Erbyn’ neu ‘Gorau Cyn’. 
  • Mae dau o gynhyrchion mawr eu gwerthiant (caws caled a sudd ffrwythau pasturedig) wedi newid o fod yn bennaf gyda labeli ‘Defnyddiwch Erbyn’ yn hytrach at rai sy’n dynodi dyddiad ‘Gorau Cyn’. Mae’r newid yma yn rhoi mwy o amser i’r defnyddiwr i fwyta’r cynnyrch, ac yn dangos y gall ddiwydiant ail-asesu pa farc dyddiad y dylai fod ar gynhyrchion – a gwneud newidiadau arwyddocaol – gweithred a amlinellwyd gan WRAP yn ei Product Life Report yn 2015. 
  • Mae gofyn am fwy o weithredu ynglŷn â chyfarwyddyd rhewi.  Tra bu cynnydd da tuag at symud oddi wrth gynghori’r defnyddiwr y dylid ‘Rhewi ar ddiwrnod y pryniant’ tuag at ei gynghori y dylid ‘Rhewi cyn y dyddiad a ddangosir’, mae angen gwneud mwy ynglŷn â chynhyrchion wedi eu pobi a chig. Gwelwyd lleihad yn y defnydd o’r logo Pluen Eira i ddangos addasrwydd ar gyfer rhewi gartref, ac mae dirfawr angen atgyfnerthu ei werth ar becyn.
  • Cafwyd cynnydd da ar bryd i gynnig cyfarwyddyd ‘Bywyd agored’ unwaith i becynnu cynnyrch gael ei agor (‘defnyddiwch oddi fewn x diwrnod ar ôl ei agor’). Dylid defnyddio hyn dim ond gyda chynhyrchion lle mae pryderon am ddiogelwch bwyd yn ddilys. Nododd WRAP enghreifftiau lle’r oedd faint o amser a argymhellwyd ar gyfer cadw bwyd wedi ei leihau; yn arbennig felly ar gyfer cyw iâr oeredig, sawsiau coginio a llaeth. Roedd hyn y cwtogi ar yr amser oedd ar gael i fwyta’r bwyd, a chyda oddeutu dwy filiwn o dunelli o fwyd yn cael ei daflu oherwydd ‘na chafodd ei ddefnyddio mewn da bryd’ – gyda’r cyfarwyddyd ynglŷn â dyddiad yn cael ei enwi fel ffactor am hyn – pery hyn yn faes arwyddocaol i fynd i’r afael ag ef. 
  • Mae’r rhan fwyaf o gynhyrchion bellach gyda chyfarwyddyd storio***** sy’n unol ag argymhellion WRAP arnynt, ond mae angen gweithredu gyda bara a thatws. 
  • Mae’r cyfarwyddyd ar gynhyrchion oergell ar y cyfan yn unol â’r argymhellion. Serch hynny, defnyddir gwahanol dymheredd gyda chynhyrchion tebyg fel sawsiau coginio oeredig, cawsiau ac iogwrt, a chanfuwyd canran sylweddol oedd yn enwi ystodau tymheredd oedd y tu allan i ganllawiau cyfredol. Mae hyn yn achosi pryder oherwydd y mae WRAP wedi canfod fod cyn lleied â thraean o oergelloedd yn y Deyrnas Unedig wedi eu gosod oddi fewn i’r ystod tymheredd a argymhellir (o dan 5oC), tra bo traean arall yn rhedeg yn uwch na 9oC. Gallai cyfarwyddo’r defnydd o oergelloedd ar y tymheredd cywir o 5oC neu’n is a storio’r bwydydd iawn yn yr oergell, y medrai labelu ei gefnogi, ychwanegu 3 diwrnod o fywyd i fwyd ar gyfartaledd ac arbed £280 miliwn y flwyddyn i gartrefi.  
  • Bu cynnydd yn y nifer o opsiynau pecynnau llai sydd ar gael mewn nifer o gategorïau fel salad mewn bag, afalau wedi eu pecynnu, moron, tatws, mayonnaise a chaws. Serch hynny, bu lleihad yn amlder y pecynnau meintiau llai mewn rhai categorïau bwyd, yn enwedig felly bara wedi ei becynnu o flaen llaw a bara byd-eang, a phery torth fach yn sylweddol ddrutach na thorth fawr fesul kilo.
Mae WRAP yn gweithio gyda llywodraethau’r Deyrnas Unedig a’r Asiantaeth Safonau Bwyd ar ddiweddaru’r cyfarwyddyd ar osod dyddiad ar becynnau a chyngor cysylltiedig (cyfarwyddyd ar storio a rhewi). Agorir yr adolygiad ar gyfer ymgynghoriad cyhoeddus yn y gwanwyn, gyda’r disgwyl i gyfarwyddyd newydd gael ei gyhoeddi yn hydref 2017. Mae WRAP hefyd yn gweithio gyda manwerthwyr a chynhyrchwyr drwy ei fenter Ymrwymiad Courtauld 2025 ar gynaladwyedd bwyd, cytundeb gwirfoddol uchelgeisiol sy’n dod a sefydliadau drwy’r system fwyd penbaladr – o’r cynhyrchydd i’r defnyddiwr – at ei gilydd i wneud cynhyrchu a threulio bwyd a diod yn fwy cynaliadwy.  
 
Meddai Heather Hancock, Cadeirydd yr Asiantaeth Safonau Bwyd: “Mae’r canfyddiadau o’r arolwg yma’n galonogol, ond rwy’n credu bod mwy y gellid ei wneud. Dyma pam mae’r Asiantaeth yn gweithio’n agos gyda WRAP ar ddiweddaru’r cyfarwyddyd ar osod dyddiadau ar becynnau, a chyngor storio cysylltiedig. Credaf ei bod yn bwysig bod y wybodaeth sydd ar gael ar becynnau nid yn unig yn helpu i sicrhau fod gan bobl fwyd diogel, ond hefyd ei fod yn ei gwneud mor hawdd â phosib iddyn nhw i reoli a storio eu bwyd er mwyn sicrhau y bydd llai yn cael ei wastraffu.”
Nodiadau i’r golygydd 
*Mae’r Arolwg Manwerthu yn rhoi darlun o’r cynnydd mewn rhoi newidiadau ar gyfer cynhyrchion allweddol ar waith. Caiff ei ddefnyddio i roi gwybod am waith WRAP gyda manwerthwyr a chynhyrchwyr drwy Courtauld 2025. Cafodd y canlyniadau o’r gwaith maes yn 2015 ei ddefnyddio eisoes mewn trafodaethau gyda busnesau, ac o’r herwydd bydd cynnydd pellach wedi ei wneud a gaiff ei gloriannu mewn adroddiadau eraill yn y dyfodol.
**Cafodd wyau eu hepgor o’r dadansoddiad oherwydd o dan y gyfraith mae’n rhaid iddyn nhw gael eu nodi gyda dyddiadau ‘Dangoswch Tan’ a ‘Gorau Cyn’. 
***Mae newidiadau technegol yn cyfeirio at newidiadau a wnaed i labeli neu becynnu er mwyn ei gwneud yn haws i bobl brynu’n maint iawn o fwyd a defnyddio’r hyn maen nhw’n ei brynu (e.e. y math o label dyddiad, cyfarwyddyd rhewi neu faint y pecyn/pecynnau wedi eu rhannu, ayyb.) 
****Yn seiliedig ar dystiolaeth eang ac mewn ymgynghoriad â’r diwydiant, datblygodd WRAP gyfres o argymhellion ar sut y gallai newidiadau i gynhyrchion bwyd, pecynnu a labelu gynorthwyo defnyddwyr i brynu’r maint iawn o fwyd a gwastraffu llai. Ceir mwy o fanylion am argymhellion WRAP yn ‘How to apply date labels to help prevent food waste’, ‘Freezing guidance to prevent food waste’ ac yn y Retailer Survey, 2011
***** Bwriedir dileu’r cyngor i beidio â chadw bara yn yr oergell – lle mae’n mynd yn sych yn llawer cynt. Mae’r cyngor ynglŷn â storio tatws yn amrywio o un manwerthwr i’r llall. Dylai’r cyfarwyddyd fod yn gyson; er enghraifft, i gadw’r tatws mewn lle oer a thywyll (ond nid yr oergell). 
Roedd yr arolwg cyfredol yn cynnwys ymweliadau â 78 o siopau ledled Lloegr, Cymru a’r Alban, gan gynnwys 5 archeb ar-lein, ac yn cynnwys ystod o fformatau o archfarchnadoedd mwy / hyperfarchnadoedd, i archfarchnadoedd llai, siopau cyfleustra, siopau disgownt, manwerthwyr ar-lein ac allfeydd eraill (yn bennaf pryniadau bwyd o fanwerthwyr sy’n delio fwyaf â chynhyrchion heblaw bwyd). Bu naw manwerthwr yn cymryd rhan yn yr arolwg: Aldi, Asda, Lidl, Morrisons, M&S, Sainsbury’s, Y Co-Operative, Tesco a Waitrose. Y cynhyrchion a edrychwyd arnynt oedd y rhai a gaiff eu gwastraffu yn fwyaf cyffredinol yn y cartref, a chymerwyd samplau o blith ugain categori (9,000 o eitemau): afalau, bacwn, rholiau bara, bara, moron, caws, cyw iâr, sudd oeredig, saws coginio, wyau, ham, mayonnaise, llaeth, pasta sych, tatws, prydau parod, reis, salad, bara byd-eang ac iogwrt. 
Bydd rhai manwerthwyr yn defnyddio dyddiadau Dangoswch Tan o’u gwirfodd, fel arfer ar fwydydd fel cynnyrch ffres wedi ei becynnu o flaen llaw lle nad oes rheidrwydd cyfreithiol arnynt i ddangos dyddiad Defnyddiwch Cyn na Gorau Cyn.  
Cyhoeddodd WRAP ei adroddiad Reducing food waste by extending product life yn 2015, oedd yn mynegi’r achos busnes dros rwystro gwastraff bwyd drwy adolygu ac ymestyn bywyd y cynnyrch.
Wedi’i sefydlu gyntaf yn 2000, Mae WRAP yn fudiad nid er elw ac yn elusen gofrestredig, a’n gweledigaeth yw byd ble caiff adnoddau eu defnyddio mewn modd cynaliadwy. Mae WRAP yn gweithio gyda llywodraethau, busnesau a chymunedau i ddarparu atebion ymarferol i wella effeithlonrwydd adnoddau.
Ein cenhadaeth yw cyflymu’r symudiad tuag at economi sy’n gynaliadwy ac yn effeithlon gydag adnoddau drwy:
a. ailddyfeisio sut rydyn ni’n dylunio, cynhyrchu a gwerthu cynhyrchion, 
b. ailfeddwl sut rydyn ni’n defnyddio ac yn bwyta ac yfed cynnyrch, ac
c. ailddiffinio'r hyn sy’n bosibl trwy ailddefnyddio ac ailgylchu.
 
Am wybodaeth bellach:
Ian Palmer, Cysylltiadau Cyhoeddus WRAP 
o Ian.palmer@wrap.org.uk 
o 01295 819 619 
Gwefan – www.wrap.org.uk Trydar – @WRAP_UK